You may contact us at : 444 4 548 / 0850 222 2 548

Bebeklerde Kafatası Şekil Bozuklukları ve Düz Kafa Sendromu

Bebeklerin doğumundan itibaren ya da ilerleyen aylarda görülen kafatası şekil bozuklukları önemli bir sağlık sorunu olabilir mi?

Hangi kafatası şekil bozuklukları önemli?

Tedavileri var mı?

Sıklıkla adını duyduğumuz “düz kafa sendromu” gerçekte nedir ve nasıl tedavi edilir?

Bebeklerde kafatasının normal gelişimi….

Bebeklerde kafatası ve yüz kemikleri tam gelişmemiş ve henüz birbirleri ile kaynamamıştır. Kemikler bu dönemde tam sertleşmemiş olup eğilebilir ve düzleşebilirler. Normal doğum sırasında bebeğin başı doğum kanalından biraz deforme olarak geçer. Bu nedenle normal doğum sonrası bir haftaya kadar kafatasının yamuk olması genellikle normal olarak kabul edilir.

Bebeklerin kafatası kemikleri arasında bağ dokusu ile bağlantılar bulunur. Bazı alanlarda kemikler arası birleşimler daha geniş yumuşak boşluklar şeklindedir, bunlara halk arasında ‘bıngıldak’, tıp dilinde ‘fontanel’ denilir. En büyüğü olan ön bıngıldak, alın yaniön kafatası kemikleri arasında bulunur, normalde 4×2.5 cm boyutlarındadr ve küçülerek 2.5 yaş civarında kapanır. Diğer bıngıldaklar daha küçüktür. Kafatası kemiklerinin birbirlerine tam olarak kaynaması 2 yaş civarında gerçekleşir.

Yenidoğan bebeğin baş büyüklüğü gövde büyüklüğünün dörtte biridir. Oysa erişkinde baş sekizde bir gövde kadardır. Bu nedenle bebekler kasları belli bir olgunluğa erişmeden başlarını kaldıramaz ve kontrol edemezler. 1 yaşında bebeğin başı erişkin baş büyüklüğünün % 90’I kadardır. 7 yaşındaki çocuğun başı ise artık erişkindeki büyüklüğe erişmiştir.

Bebeklerde kafatası şekil bozuklukları

Kafatası şekil bozukluklarının büyük bir kısmı bebek doğmadan önce anne karnında, kafatası kemiklerinin bir ya da daha fazlasının birbiri ile erken kaynaşması sonucu gelişir. Bu duruma tıp dilinde craniosynostosis (kranyosinostoz veya kranyostenoz) denilir. Bu durumda bebek, çeşitli şekillerdeki kafa şekil bozukluklarından birisine sahip olarak doğar. Bu hastalık daha çok anne karnında gelişen bir durumdur ve bazıları kromozomal anormallikler ile ilgilidir, veya başka özel hastalıkların bir parçasıdır (örneğin yüz kemiklerindeki deformasyonlarında eşlik ettiği Crouzon sendromu).Bu türdeki gerçek, yani anne karnında oluşan kafatası şekil bozuklukları yaklaşık 10 bin doğumdan 6’sında görülür. Bebek doğmadan tespit edilen ya da yenidoğan bebekte izlenen her türlü kafatası şekil bozukluğu mutlaka beyin cerrahı ve çocuk nöroloğu tarafından değerlendirilmeli ve tetkik edilmelidir. Bu bebeklerde kesin tanı, klinik muayenenin ardından genellikle bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme yöntemleri ile konulur. Tedavileri bozukluğun niteliği ve derecesine bağlı olarak takip ya da cerrahi girişim ile yapılır. Girişimler genellikle ilk bir yaş içerisinde gerçekleştirilir.

Bununla beraber doğum sonrası dönemde bebeklerin bir kısmının kafatasının arka kısmının düz ya da yamuk olduğu gözlenir. Bu duruma “düz kafatası sendromu” da denilmektedir ve genellikle tehlikesizdir.

Bebeklerde ‘Düz Kafa Sendromu’ tehlikeli mi?

Bebeklerde kafatası kemiklerinin birbirinden ayrı ve yumuşak olması sebebiyle uzun süre aynı pozisyonda yatırılmaları basıya maruz kalan bölgenin biraz yassılaşmasına neden olabilir. İlk bir kaç ay bebekler başlarını kendileri çeviremezler. Annenin yatırdığı pozisyonda uzun süre kalırlar. Bu durum sırt üstü düz veya bir tarafa yatık yatırılan bebeklerde kafatası arka kısmının düzgün ya da yamuk şekilde düzleşmesi sonucunu doğurur.Bu durum ‘Düz Kafa Sendromu’ adıyla anılır. Tıbbi literatürde bu duruma, o bölgedeki kemikler arasındaki bağlantı hattının adına istinaden ‘tembel lambdoid’ adı da verilmektedir. Bu durum bazen annede amnios sıvısının az olması, uterus anormallikleri, iri bebek, çoklu gebelik gibi durumlarda bebeğin başının anne karnında biraz sıkışması neticesinde de oluşabilir.

‘Düz Kafa Sendromu’ genellikle tehlikeli bir durum değildir. Kafatası içindeki beyini, çocuğun zekasını etkileyen bir problem de değildir. Annelerde kısa süreli endişe ve paniğe neden olabilse de yatış pozisyonunun değiştirilerek bebeğin aylık klinik takiplere alınması ile kısa sürede düzeldiği izlenebilir.

Ancak çok küçük bir oranda da olsa bebeğin bu durumuna neden olabilecek bazı hastalıkların olmadığından emin olmakta fayda vardır. Mesela bazı bebeklerde doğum sırasında boyundaki zorlanmalara bağlı boyun eğrilikleri (tıbbi adıyla torticollis) gelişmiş olabilir, ve bebek hep aynı tarafa yatma eğiliminde olabilir. Veya serebral palsi, ağır zeka sorunları, kemiklerde yumuşamaya neden olan kalıtsal metabolik hastalıklar, yetersiz beslenme gibi durumlarda bebek aşırı hareketsiz, pelte gibi bir durumda olabilir, hep aynı durumda yatıyor olabilir. Bazı prematürlerde de aynı olasılık vardır. Bu durumlar çok nadirdirler, fazla telaş gerekmez. Ama şüphe varsa önce muayene esastır.

Neler yapılmalı?

Günümüzde hemen her bebek doğmadan önce son sistem ultrason ve gerektiğinde daha ileri yöntemlerle defalarca görüntülenmekte, herhangi bir problem çok önceden tespit edilebilmektedir. Eğer doğumsal başka bir hastalık vb bir duruma bağlı şekil bozukluğu varsa bunun tespiti ve tedavisi farklı olacaktır. Kafatasında bir şekil bozukluğu izlendiğinde ilk yapılacak işlem bu durumun altında önemli bir durumun olup olmadığının tespit edilmesidir.

Eğer yukarıda bir kısmı bahsedilen hastalıklara bağlı olmayan, sadece yatış pozisyonu ile ilişkili olduğu düşünülen bir ‘Düz Kafa Sendromu’ söz konusu ise yapılabilecek ilk şey yatış pozisyonunun değiştirilmesi ve bebeğin gözlenmesidir. Bebeğin başı, gözlerin ve kulakların seviyesi ve simetrikliği, saç hatları gözlenmeli, karşılaştırma amacıyla fotoğraflanmalıdır. 1990’lı yıllardan bu yana ani bebek ölümü olarak bilinen bir durumu (sudden infant death syndrome – ani bebek ölüm sendromu) azalttığı izlenerek tüm dünyada uyku yatış pozisyonu olarak benimsenen sırt üstü yatırma nedeni ile ‘Düz Kafa Sendromu’ sıklığında bir miktar artma izlenmiştir. Buna rağmen önerilen bu pozisyonda bebeğinizi uyutmalı, uyanık olduğu zamanlar yüzükoyun durumda oynatarak boyun ve kol adelelerinin güçlenmesine yardımcı olmalısınız.

Bebeğinizi her zaman yatırdığınız pozisyondan farklı tarafa yatırmaya çalışıp 1-2 ay süreyle başın arka kısmındaki düzleşmede düzelme olup olmadığını gözlemek genellikle yeterli olur.Bebeğin ilgisini çeken oyuncakları bir tarafa koymak, yatağın pozisyonunu değiştirmek gibi yöntemler düşünülebilir.Erken tanı ve tedavi ile kalıcı asimetrik kafa şekli oluşma olasılığı tamamen ortadan kalkar.

Bazı bebeklere özel olarak yaptırılan ve kafa tasını düzeltme işlevi gördüğü söylenen ve ABD’de çok kullanılan özel kask ve bantlar konusunda kanıta dayalı kontrollü bir tıbbi çalışma henüz yoktur.

Kaynaklar:

  1. Dwyer T, Ponsonby AL.Sudden infant death syndrome and prone sleeping position.Ann Epidemiol. 2009 Apr;19(4):245-9.
  2. Greenberg MS. Handbook of Neurosurgery. 7th Thieme. ISBN-13: 978-1626232419.
  3. Bristol RE, Krieger MD, McComb JG. Normally shaped heads with no sutures, normally shaped heads with abnormal sutures, and abnormally shaped heads with normal sutures. J Craniofac Surg. 2011 Jan;22(1):173-7.
  4. Biggs WS. Diagnosis and management of positional head deformity. Am FamPhysician. 2003 May 1;67(9):1953-6.